Żegocino (Segenthin) – położone obecnie w gminie Malechowo, w powiecie sławieńskim, dobro rycerskie, co najmniej od XVI wieku było lennem rodu von Heydebreck. W 1751 roku nabył je Karl Wilhelm von Kleist i postawił tu siedzibę (Neuschäffer 1994: 208). Po śmierci majora von Kleist-Bornstädt dobro lenne w roku 1826 stało się majątkiem dziedzicznym (Duncker 1857–1884: karta W. 113, Po.11), w 1832 roku sprzedanym Gustavowi Heinrichowi Ernstowi Wilhelmowi von Blumenthal. Jego ród posiadał je do 1945 roku (Sieber 1959: 126). Dwór, w zasadniczym trzonie XVIII-wieczny, przebudowany został w stylu neogotyckim.
Fazę tę utrwalono właśnie na widoku w albumie A. Dunckera. W 1904 roku nastąpiła ponowna przebudowa, secesyjna, która znana jest z obecnych fotografii dokumentalnych.
Tekst A. Dunckera nic nie wspomina o formie dworu², a ponieważ budowla przedstawiona została z ukosa, nie można jednoznacznie określić liczby osi, które posiadał po XIX-wiecznej przeróbce. Na ilustracji (ryc. 1) pokazano dwór od strony mniej reprezentacyjnej, od ogrodu, o czym świadczy brak zaakcentowanego portalu. Budynek jest niesymetryczny, złożony z kilku brył. Parterowy zrąb domu o wysokim, rozłożystym
dachu posiadać może 7 osi.
W jednej z niewidocznych osi znajduje się wejście, o czym świadczy naroże podestu schodów. Znając sposoby idealizacji widoków, nie da się też wykluczyć, że ta liczba osi jest elementem idealizacji. Na przedłużeniu tego skrzydła znajduje się siedmioosiowa budowla z niskim piętrem, nakryta dachem naczółkowym, ozdobiona gzymsem koronującym w formie stylizowanych blanek z wieżyczkowymi
sterczynkami na węgłach. Pseudoryzalit wyprowadzony ponad okap i zwieńczony analogicznym gzymsem podkreśla tę oś, a poprzedza ją prostokątny zamknięty ganek z pilastrami akcentującymi węgły. Oba końce tego długiego, łącznie czternastoosiowego skrzydła, zamykają krótkie
² Oryginalna chromolitografia w Bibliotece Uniwersyteckiej we Wrocławiu, Zbiory Kartograficzne. Autorka serdecznie dziękuje za informacje i odbitkę fotograficzną.
skrzydła boczne, różnej wysokości i o odmiennym detalu, co zapewne służyć miało zwiększeniu malowniczości całej bryły. Skrzydło bliżej widza przypomina wieżę mieszkalną. Poziomo boniowane stoi na wysokim podpiwniczeniu, jest jednokondygnacyjne, trójosiowe, zwieńczone geometrycznie zdobioną attyką z blankami.
Węgły podkreślono filarkami upodobnionymi do wieżyczek dzięki wieńczącym je blankom i hełmom. Skrzydło w głębi przypomina pawilon. Jest niższe, bez podpiwniczenia, dwuosiowe, gładko tynkowane, zwieńczone gzymsem okapowym, a na narożach jego dachu stoją urny nadające mu charakter ogrodowy
Ryc. 1. Dwór w Żegocinie, A. Duncker, T. II, 1860, chromolitografia, reprodukcja oryginału ze zbiorów Biblioteki Uniwersyteckiej we Wrocławiu
Na XX-wiecznej fotografii (ryc. 2) dwór jest dużo krótszy, 10-osiowy³. Jest to budynek jednoskrzydłowy, piętrowy, nakryty dachem dwuspadowym, zamkniętym naczółkiem na tym końcu, który wzbogacają od strony fasady i ogrodu dwuosiowe ryzality z ozdobnymi secesyjnymi szczytami.
³ Negatyw w zbiorach Pracowni Fotograficznej Grzegorz Solecki, której dziękuję równie serdecznie za pomoc bibliograficzną i za odbitkę.
W osi za ryzalitem znajduje się arkadowe wejście. Drugie ozdobne wejście o secesyjnym obramieniu wykonano obok w ścianie szczytowej.
Obie formy dworu, XIX- i XX-wieczna, silnie się różnią, ale mają dwie cechy wspólne – nierównej wysokości kondygnacje z wydłużonymi oknami parteru i niskie piętro oraz naczółkowy dach (zachowany tylko z jednej strony).
Widać też podobieństwo ryzalitu do pawilonowego skrzydła – oba są dwuosiowe. Jeśliby zatem szukać odpowiedzi na pytanie, która część XIX-wiecznego budynku pozostała po przeprowadzonej w XX wieku przebudowie, to najbardziej prawdopodobne wydaje się, że chodzi o siedmioosiowy budynek piętrowy z dachem naczółkowym, swoją rozłożystą formą przypominający chałupy dolnosaskie – typowe formy budownictwa wiejskiego stosowane na Pomorzu.
Parterowy pawilon mógł zostać skrócony i podwyższony o piętro. Być może nawet był krótszy, a tylko grafik go upiększył, wydłużając na kształt skrzydła. Za tym pawilonem mogła się też znajdować, niewidoczna na litografii, ostatnia oś okienna zasadniczego domu. Na pytania czy przebudowa gmachu odpowiada wynikającej z porównania obu grafik i ile osi faktycznie miała Żegocińska siedziba, mogą odpowiedzieć prace wykopaliskowe.
Ryc. 2. Dwór w Żegocinie, stan w drugiej połowie XX wieku, fot. dokumentacyjna, Grzegorz Solecki
Obraz dworów Ziemi Sławieńskiej w albumie Alexandra Dunckera (1860–1865)
Autor: Ewa Gwiazdowska
Fundacja „Dziedzictwo” powstała w 1991 roku w Sławnie. Jej celem jest szeroko rozumiana ochrona zabytków archeologicznych Ziemi Sławieńskiej, a także ochrona krajobrazu kulturowego, którego częścią jest dziedzictwo archeologiczne.
Strona fundacji: archeo.edu.pl
